Pierwsze ćwiczenia na instrumencie dętym powinny skupiać się na jego poznaniu, eksperymentach i poznania sposobu jego działania. W tym rozdziale prezentuję kilka podstawowych ćwiczeń opartych na półtonach, zmiennych interwałach i przedęciach. Ważnym jest, żeby stosować kilkuminutowe przerwy między poszczególnymi ćwiczeniami – aparat gębowy i oddechowy łatwo bowiem przeforsować w pierwszych dniach i tygodniach przygody z instrumentem.
Pierwsze półtony – jak opisałem to we wcześniejszym rozdziale, dźwięki można zmieniać w zakresie półtonów za pomocą tłoków. Dobrze jest zacząć od niskich dźwięków sąsiadujących, żeby poznać i nauczyć się grać je wszystkie. Ćwiczenie pozwala przejść przez skalę chromatyczną zmieniając dźwięki o półtonu najpierw w górę, a później w dół. To ćwiczenie należy wykonywać powoli i dokładnie, starając się nie łączyć dźwięków, które na pięciolinii połączone są łukiem. Przejście z jednego do drugiego powinno odbywać się w sposób płynny.
Interwały – to podobne ćwiczenie, które zaczyna się w zasadzie tak samo jak ćwiczenie półtonowe, ale z czasem odległości między dźwiękami zaczynają się zwiększać. Początkowo niektóre interwały może być zagrać nieco trudniej, z czasem staje się to łatwiejsze i bardziej naturalnie. Zmian wysokości dźwięku dokonujemy tutaj zarówno zmieniając układ tłoków jak i napięcie między wargami i szybkość wydmuchiwanego powietrza. Interwały to po prostu odległości między dźwiękami – można je liczyć od najmniejszego półtonu do największej oktawy, choć występują i większe interwały jak np. nona. Skupmy się jednak na ćwiczeniu – należy wykonywać je podobnie jak to półtonowe, nie oddzielając dźwięków połączonych łukiem.
Przedęcia – to inaczej przejścia z jednej wysokości dźwięku na inną bez zmiany układu tłoków. Osiąga się to przez zmianę napięcia między wargami i szybkości wydmuchiwanego potwietrza. Instrumenty dęte blaszane w przypadku przedęć zmieniają dźwięki o nieregularne interwały. Im wyżej w skali instrumentu, tym przedęcia są przejściem w górę o coraz mniejszy interwał. Zaczynamy od kwinty, poprzez kwartę, tercję aż po sekundę wielką w najwyższym rejestrze. W ćwiczeniu przechodzimy przez kolejne grupy przedęć zmieniając ustawienie tłoków dla całej grupy trzech nut, schodząc o półton w dół.
Ćwiczenia i melodie pogrupowane są w tym podręczniku w gamy. Każdy rozdział rozpoczyna się dwoma komplementarnymi gamami: durową (wesołą) i odpowiadającą jej molową (smutną) oraz pasażami. Następnie znajdziecie zestaw 5-6 tradycyjnych melodii, a na końcu rozdziału – etiudę do ćwiczenia. Kolejność ćwiczeń można jednak traktować z pewną dozą dowolności, zależnie od własnych preferencji, pory roku lub momentu w kalendarzu obrzędowym.
Pary gam durowych i molowych najłatwiej odnaleźć na kole kwintowym
