Zadęcie to – w dużym skrócie – sposób wydobywania dźwięków na instrumencie dętym. W przypadku instrumentów dętych blaszanych, dźwięki wydobywa się poprzez zbliżenie do siebie warg i wdmuchiwanie w ustnik (metalowy element w kształcie lejka) przez powstałą w ten sposób szczelinę stałego strumienia powietrza. Gdyby chcieć opisać to w sposób onomatopeiczny, należałoby wypowiedzieć słowo “pffffffff” lub “pffrrrrrr”. Ważnym jest, żeby powietrze pobierane było do przepony (czyli głównego mięśnia oddechowego) przez kąciki ust (nie przez nos!) w sposób możliwie swobodny, przy rozluźnieniu postawy ciała, unikając wszelkich dodatkowych napięć zarówno w aparacie oddechowym, jak i całym ciele. Dobrze, gdy pierwsze kroki stawia się pod okiem doświadczonego nauczyciela, żeby na wczesnym etapie wyeliminować ewentualne wady, które mogą przeszkadzać w późniejszej nauce.
W początkowym etapie można zacząć od ćwiczeń na samym ustniku, które pozwolą przyzwyczaić usta do tej trochę nienaturalnej pracy. Nie należy jednak tego etapu zbytnio przedłużać, bo dopiero gra na całym instrumencie pozwala z kolei wyczuć ilość powietrza potrzebnego do wydobycia dźwięku i usłyszeć jego naturalne brzmienie.
Zwiększając napięcie ust, a zarazem zmniejszając szczelinę między wargami i przyspieszając strumień wydmuchiwanego powietrza możemy zmienić wysokość wydobywanego dźwięku. Na ustniku zmiana ta następuje w sposób ciągły, mamy tu do czynienia ze strojem nie temperowanym, co oznacza, że można zagrać dźwięki, które znajdują się pomiędzy sąsiadującymi klawiszami fortepianu. W przypadku gry na instrumencie dętym zmiana ta następuje w określonych interwałach, którymi są zazwyczaj kwarta, kwinta lub tercja.
Większość instrumentów dętych ma trzy klapy, wentyle, tłoki, które pozwalają zmieniać wysokość dźwięku. Tłok pierwszy obniża dźwięk o dwa półtony, środkowy o jeden półton, trzeci o trzy półtony.
Kombinacja zmian napięcia ust i wciskania tłoków w określonych schematach pozwala na zagranie dźwięków w temperowanej (prawie) skali instrumentu. Warto więc zapoznać się z jej zapisem nutowym.
Dźwięki i chwyty – tabela dźwięków i chwytów przedstawia kolejne dźwięku na instrumencie dętym wyposażonym w trzy tłoki. Od najniższego dźwięku w skali, czyli Fis, uruchamianego przez wszystkie trzy tłoki wciśnięte naraz, po dźwięk najwyższy, czyli G, do którego wydobycia nie potrzeba wciskać żadnego z tłoków. Na pięciolinii znajdziecie małe koła, które symbolizują całe nuty, podpisane zarówno kombinacją tłoków jak i nazwą dźwięków. Warto się do tej notacji przyzwyczajać, gdyż będziemy z niej korzystać w podręczniku. Nauka nut trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy, ale im wcześniej ją zaczniemy, tym łatwiej będzie ją przyswoić.
